సముద్రం ఒక్కసారిగా ఉప్పొంగితే ఏమవుతుంది..? వేల కిలోమీటర్లు ప్రయాణించే మహా అలలు ఎలా పుడతాయి..? ప్రపంచంలో ఏ దేశాలకు సునామీ ముప్పు ఎక్కువ..? 2004లో భారత్‌ను వణికించిన ఆ మహా విపత్తులో ఎంతమంది ప్రాణాలు కోల్పోయారు..? మన దేశాన్ని ఇప్పటివరకు ఎన్ని సార్లు సునామీ తాకింది..? హైదరాబాద్‌లో ఉన్న సునామీ హెచ్చరిక కేంద్రం ఎలా పనిచేస్తుంది..?
సముద్రం ప్రశాంతంగా ఉంది.. అలలు మామూలుగానే ఒడ్డుకు వచ్చి వెళ్తున్నాయి.. అంతలోనే సముద్రం ఒక్కసారిగా వెనక్కి వెళ్లిపోయింది. తీర ప్రాంతంలో ఉన్న ప్రజలకు ఏం జరుగుతుందో అర్థం కాలేదు. కొన్ని నిమిషాల తర్వాత దూరంగా సముద్రంలో ఒక భారీ అల కనిపించింది. అది సాధారణ అల కాదు. చూస్తుండగానే ఆ అల ఎత్తు పెరిగింది. వేగం పెరిగింది. తీరాన్ని ఢీకొట్టి ఇళ్లను, వాహనాలను, చెట్లను, మనుషులను తనతో పాటు తీసుకెళ్లింది.
ఇదే సునామీ.
సునామీ అనే పేరు వినగానే చాలామందికి ముందుగా గుర్తుకు వచ్చేది 2004 డిసెంబర్ 26. భారత మహాసముద్రాన్ని కుదిపేసిన ఆ విపత్తు ప్రపంచ చరిత్రలోనే అత్యంత ప్రాణాంతకమైన సునామీలలో ఒకటిగా నిలిచిపోయింది.
కానీ అసలు సునామీ ఎందుకు వస్తుంది? సముద్రంలో పుట్టిన అలలు ఎందుకు అంతటి విధ్వంసాన్ని సృష్టిస్తాయి? ప్రపంచంలో ఏ ప్రాంతాల్లో సునామీలు ఎక్కువగా వస్తాయి? భారతదేశాన్ని ఇప్పటివరకు ఎన్నిసార్లు తాకాయి? భవిష్యత్తులో ఇలాంటి ప్రమాదాన్ని ముందే గుర్తించేందుకు మన దేశం ఏం చేస్తోంది?
ఈ ప్రశ్నలకు సమాధానం తెలుసుకోవాలంటే ముందుగా సముద్రం అడుగున ఏం జరుగుతుందో అర్థం చేసుకోవాలి.
---
సముద్రం అడుగున భూమి కదిలితే..
సునామీకి ప్రధాన కారణం సముద్రం అడుగుభాగంలో అకస్మాత్తుగా జరిగే భారీ మార్పు.
భూమి పైభాగం ఒకే పెద్ద పలకలా ఉండదు. అనేక టెక్టోనిక్ ప్లేట్లుగా విభజించబడి ఉంటుంది. ఈ ప్లేట్లు నిరంతరం చాలా నెమ్మదిగా కదులుతూనే ఉంటాయి. కొన్ని చోట్ల ఒక ప్లేట్ మరో ప్లేట్ కిందికి జారుతుంది. మరికొన్ని చోట్ల ప్లేట్లు ఒకదానికొకటి ఢీకొంటాయి.
సముద్రం అడుగున ఉన్న ఇలాంటి ప్లేట్ సరిహద్దుల్లో భారీ భూకంపం సంభవించినప్పుడు సముద్రపు అడుగుభాగం ఒక్కసారిగా పైకి లేవవచ్చు లేదా కిందికి దిగిపోవచ్చు.
ఆ కదలిక పైన ఉన్న భారీ నీటి స్తంభాన్ని ఒక్కసారిగా కదిలిస్తుంది.
అక్కడి నుంచే సునామీ ప్రారంభమవుతుంది.
అయితే భూకంపాలే సునామీకి ఏకైక కారణం కాదు. సముద్రంలో అడుగుభాగం జారిపడే భారీ భూస్ఖలనాలు, అగ్నిపర్వత విస్ఫోటనాలు వంటి సంఘటనలు కూడా సునామీలను సృష్టించగలవు.
---
చిన్న అల కాదు.. వేల కిలోమీటర్ల ప్రయాణం
సునామీ గురించి చాలామందికి ఉండే ఒక అపోహ ఏమిటంటే.. అది సముద్రంలో ఏర్పడే ఒక పెద్ద అల మాత్రమే అనుకోవడం.
వాస్తవానికి సునామీ అనేది ఒకే అల కాదు.. వరుస అలల శ్రేణి.
సముద్రం లోతుగా ఉన్నప్పుడు ఈ అలలు చాలా పొడవుగా ఉంటాయి. సముద్ర మధ్యలో ప్రయాణిస్తున్నప్పుడు అవి మనకు కనిపించే భారీ గోడల మాదిరిగా ఉండకపోవచ్చు. కానీ అవి చాలా వేగంగా వేల కిలోమీటర్లు ప్రయాణించగలవు.
సునామీ అలలు లోతైన సముద్రంలో గంటకు వందల కిలోమీటర్ల వేగంతో ప్రయాణించగలవు. తీరానికి దగ్గరగా సముద్రం లోతు తగ్గే కొద్దీ అల వేగం తగ్గుతుంది. అదే సమయంలో దాని శక్తి తక్కువ ప్రాంతంలో కేంద్రీకృతమై అల ఎత్తు పెరుగుతుంది.
అందుకే సముద్రం మధ్యలో పెద్దగా కనిపించని అల.. తీరానికి చేరుకునే సరికి అత్యంత ప్రమాదకరంగా మారుతుంది.
---
తీరానికి చేరుకున్నాకే అసలు విధ్వంసం
సునామీ తీవ్రతను అర్థం చేసుకోవడానికి సముద్రపు లోతు కీలకం.
లోతైన సముద్రంలో సునామీ అలలు చాలా దూరం వరకు విస్తరించి ఉంటాయి. తీరానికి చేరుకునే సమయంలో సముద్రపు అడుగు పైకి వస్తుంది. నీటికి ప్రయాణించడానికి ఉన్న లోతు తగ్గుతుంది.
దీంతో అల వేగం తగ్గుతుంది. కానీ అలలోని నీరు వెనుక నుంచి ముందుకు నెట్టబడుతూ ఉండటంతో అల ఎత్తు పెరుగుతుంది.
దీనినే షోలింగ్ అంటారు.
అందుకే తీర ప్రాంతానికి దగ్గరగా ఉన్న ప్రజలకు సునామీ అత్యంత ప్రమాదకరంగా మారుతుంది.
2004 సునామీ సమయంలో సుమత్రా ప్రాంతంలో 30 మీటర్లకు పైగా రన్‌అప్ ఎత్తులు నమోదయ్యాయి. భారతదేశం, శ్రీలంక తీరాల్లో కూడా అనేక మీటర్ల ఎత్తు వరకు నీరు చొచ్చుకెళ్లింది.
---
ప్రపంచంలో ఎక్కడ ఎక్కువగా సునామీలు వస్తాయి?
సునామీల విషయానికి వస్తే ప్రపంచంలో అత్యంత ప్రమాదకరమైన ప్రాంతం పసిఫిక్ మహాసముద్రం చుట్టూ ఉన్న ప్రాంతం.
దీనికి ప్రధాన కారణం అక్కడ ఉన్న భారీ టెక్టోనిక్ ప్లేట్ సరిహద్దులు.
ప్రపంచంలో సుమారు 70 శాతం చారిత్రక సునామీ సోర్స్ ఈవెంట్లు పసిఫిక్ మహాసముద్ర ప్రాంతంలో నమోదయ్యాయి. మెడిటరేనియన్ ప్రాంతంలో సుమారు 15 శాతం, కరీబియన్–అట్లాంటిక్ ప్రాంతాల్లో 9 శాతం, భారత మహాసముద్రంలో సుమారు 6 శాతం నమోదయ్యాయి.
అందుకే జపాన్, ఇండోనేషియా, ఫిలిప్పీన్స్, పపువా న్యూ గినియా, న్యూజిలాండ్, చిలీ, పెరూ, అలాస్కా వంటి పసిఫిక్ ప్రాంత దేశాలు సునామీ ప్రమాదాన్ని తరచూ ఎదుర్కొంటాయి.
ప్రత్యేకంగా జపాన్ సునామీలను తరచూ ఎదుర్కొనే దేశాల్లో ఒకటి. ఇండోనేషియా కూడా భూకంపాలు, సముద్రపు ప్లేట్ సరిహద్దులు, అగ్నిపర్వతాల కారణంగా అత్యంత సున్నితమైన ప్రాంతంగా ఉంది.
ప్రపంచంలో సునామీ ప్రమాదం ఎక్కువగా ఉన్న ప్రాంతాలను సాధారణంగా "పసిఫిక్ రింగ్ ఆఫ్ ఫైర్" పరిధిలోని ప్రాంతాలతో అనుసంధానిస్తారు.
---
ఇప్పటివరకు ప్రపంచంలో ఎన్నిసార్లు సునామీలు వచ్చాయి?
ప్రపంచంలో జరిగిన ప్రతి సునామీకి ఒకే ఖచ్చితమైన సంఖ్య చెప్పడం కష్టం. ఎందుకంటే వేల సంవత్సరాల క్రితం జరిగిన సంఘటనల నుంచి ఆధునిక కాలంలో పరికరాలతో నమోదైన సంఘటనల వరకు డేటా విస్తరించి ఉంది.
NOAA నేషనల్ సెంటర్స్ ఫర్ ఎన్విరాన్‌మెంటల్ ఇన్ఫర్మేషన్ డేటాబేస్‌లో 2019 నాటికి 2,200కు పైగా చారిత్రక సునామీ సోర్స్ ఈవెంట్లు నమోదయ్యాయి.
ప్రపంచవ్యాప్తంగా సునామీల కారణంగా ఇప్పటివరకు 5 లక్షలకు పైగా మరణాలు నమోదైనట్లు NOAA చారిత్రక డేటా చెబుతోంది.
అందులో 2004 భారత మహాసముద్ర సునామీ ఒక్కటే 2.27 లక్షలకు పైగా ప్రాణాలను బలిగొంది.
---
2004.. ప్రపంచాన్ని వణికించిన సునామీ
2004 డిసెంబర్ 26.
ఇండోనేషియాలోని సుమత్రా దీవి సమీప సముద్రంలో భారీ భూకంపం సంభవించింది.
దీని తీవ్రత సుమారు 9.1 మాగ్నిట్యూడ్.
భూమి అడుగుభాగంలో జరిగిన భారీ కదలిక సముద్రపు నీటిని ఒక్కసారిగా కదిలించింది. అక్కడి నుంచి సునామీ అలలు పుట్టాయి.
అవి భారత మహాసముద్రం అంతటా వ్యాపించాయి.
ఇండోనేషియా, శ్రీలంక, భారత్, థాయ్‌లాండ్, మాల్దీవులు, మలేషియా, మయన్మార్, సోమాలియా, టాంజానియా, కెన్యా తదితర దేశాల తీరాలను ప్రభావితం చేశాయి.
NOAA గణాంకాల ప్రకారం 2004 సునామీలో 227,898 మంది మరణించారు లేదా గల్లంతై మరణించినట్లుగా భావించారు. ఇండోనేషియాలో 1,67,540 మంది, శ్రీలంకలో 35,322 మంది, భారత్‌లో 16,269 మంది, థాయ్‌లాండ్‌లో 8,212 మంది చనిపోయినట్లు లేదా గల్లంతైనట్లు నమోదు చేశారు.
మొత్తం ఆస్తి నష్టం సుమారు 10 బిలియన్ డాలర్లుగా అంచనా వేయబడింది.
ఇది నమోదైన చరిత్రలో అత్యంత ప్రాణాంతకమైన సునామీగా నిలిచింది.
---
భారత్‌ను సునామీ తాకిందా?
అవును.. భారత్‌ను గతంలో కూడా సునామీలు తాకాయి.
2004 సునామీకి ముందు కూడా భారత తీర ప్రాంతాలు సునామీ ప్రభావాలను ఎదుర్కొన్నాయి.
INCOIS చారిత్రక రికార్డుల ప్రకారం భారత తీరాన్ని ప్రభావితం చేసిన ముఖ్యమైన సునామీ సంఘటనల్లో 1762, 1881, 1883, 1941, 1945 సంవత్సరాల సంఘటనలు ఉన్నాయి.
1762
బంగాళాఖాతంలో సంభవించిన భూకంపంతో బంగ్లాదేశ్ తీరంలో సుమారు 1.8 మీటర్ల సునామీ అల నమోదైనట్లు చారిత్రక రికార్డులు చెబుతున్నాయి.
1881
కార్ నికోబార్ ప్రాంతానికి సమీపంలో 7.8 తీవ్రతతో భూకంపం సంభవించింది. దాని ప్రభావంతో అండమాన్–నికోబార్‌తో పాటు భారత తూర్పు తీర ప్రాంతాలు సునామీ ప్రభావాన్ని ఎదుర్కొన్నాయి.
1883
ఇండోనేషియాలోని క్రకటోవా అగ్నిపర్వత విస్ఫోటనం కారణంగా తూర్పు భారత తీరానికి సునామీ ప్రభావం చేరింది. చెన్నైలో సుమారు 2 మీటర్ల అల నమోదైనట్లు INCOIS పేర్కొంటోంది.
1941
అండమాన్ ప్రాంతంలో 8.1 తీవ్రతతో భూకంపం సంభవించగా తూర్పు తీర ప్రాంతం సునామీ ప్రభావానికి గురైంది.
1945
మక్రాన్ సబ్‌డక్షన్ జోన్‌లో 8.1 తీవ్రతతో భూకంపం సంభవించింది. దీని కారణంగా అరేబియా సముద్ర ప్రాంతంలో సునామీ ఏర్పడింది. భారత పశ్చిమ తీరానికి కూడా ప్రభావం చేరింది.
---
2004 తర్వాత భారత్‌లో ఏం మారింది?
2004 సునామీ భారతదేశానికి ఒక పెద్ద పాఠాన్ని నేర్పింది.
అంతటి విపత్తు మళ్లీ సంభవించే అవకాశం పూర్తిగా లేకపోవడం సాధ్యం కాదు. కానీ అది సంభవించినప్పుడు ప్రజలను వీలైనంత త్వరగా అప్రమత్తం చేయగలిగితే ప్రాణనష్టాన్ని గణనీయంగా తగ్గించవచ్చు.
అందుకే భారత ప్రభుత్వం ఇండియన్ సునామీ ఎర్లీ వార్నింగ్ సిస్టమ్ను అభివృద్ధి చేసింది.
ఇందులో ప్రధాన కేంద్రం హైదరాబాద్‌లోని **ఇండియన్ నేషనల్ సెంటర్ ఫర్ ఓషన్ ఇన్ఫర్మేషన్ సర్వీసెస్ (INCOIS)**లో ఏర్పాటు చేసిన Indian Tsunami Early Warning Centre (ITEWC).
ఈ కేంద్రం 24 గంటలూ పనిచేస్తుంది.
భూకంప కేంద్రాలు, సముద్ర మట్టం, సునామీ బోయ్‌లు, టైడ్ గేజ్‌లు తదితర పరికరాల నుంచి డేటాను సేకరించి విశ్లేషిస్తుంది.
---
సునామీ బోయ్‌లు ఏం చేస్తాయి?
సముద్రం మధ్యలో కూడా సునామీని గుర్తించేందుకు ప్రత్యేకమైన పరికరాలను ఏర్పాటు చేశారు.
వాటిలో Bottom Pressure Recorder (BPR) వంటి పరికరాలు సముద్రపు నీటి ఒత్తిడిలో వచ్చే మార్పులను గుర్తిస్తాయి.
భారత సునామీ హెచ్చరిక వ్యవస్థలో సముద్రంలో ఏర్పాటు చేసిన సునామీ బోయ్‌ల నెట్‌వర్క్ ఉంది. ఈ పరికరాల నుంచి శాటిలైట్ ద్వారా రియల్‌టైమ్ డేటా హైదరాబాద్‌లోని INCOISకు చేరుతుంది.
అంటే సముద్రం అడుగున భూకంపం సంభవించిన తర్వాత అక్కడి నుంచి సమాచారం రావడం మాత్రమే కాదు.. సముద్రంలో నీటి కదలికను కూడా ప్రత్యేక పరికరాలతో పర్యవేక్షిస్తున్నారు.
---
హెచ్చరిక కేంద్రం ఎక్కడ ఉంది?
భారతదేశానికి ప్రధాన జాతీయ సునామీ హెచ్చరిక కేంద్రం హైదరాబాద్‌లోని INCOISలో ఉంది.
2004 విపత్తు తర్వాత ఈ వ్యవస్థను ఏర్పాటు చేసి, 2007 అక్టోబర్ నుంచి పూర్తి స్థాయిలో 24×7 కార్యకలాపాలు ప్రారంభించారు.
ప్రస్తుతం ఈ కేంద్రం భారతదేశంతో పాటు భారత మహాసముద్ర ప్రాంతంలోని ఇతర దేశాలకు కూడా సునామీ సంబంధిత సలహాలు అందించే వ్యవస్థలో భాగంగా పనిచేస్తోంది.
---
భారత్‌కు ఎక్కడి నుంచి ప్రమాదం ఎక్కువ?
భారతదేశానికి సునామీ ప్రమాదాన్ని కలిగించే ప్రధాన ప్రాంతాలు రెండు.
మొదటిది — అండమాన్–నికోబార్–సుమత్రా ప్రాంతం.
ఇది భారీ టెక్టోనిక్ ప్లేట్ సరిహద్దులకు దగ్గరగా ఉంటుంది. 2004లో ప్రపంచాన్ని వణికించిన సునామీకి కూడా ఈ ప్రాంతంలోని భూకంపమే కారణం.
రెండోది — మక్రాన్ సబ్‌డక్షన్ జోన్.
ఇది అరేబియా సముద్రానికి ఉత్తరంగా ఉన్న ప్రాంతం. 1945లో ఇక్కడ సంభవించిన భారీ భూకంపం సునామీకి కారణమైంది.
అందువల్ల భారతదేశంలో తూర్పు, పశ్చిమ తీరాలు రెండూ పూర్తిగా సునామీ ప్రమాదం నుంచి బయట ఉన్నాయని చెప్పలేం.
---
సునామీ రాకముందు ప్రకృతి ఇచ్చే సంకేతాలు
సునామీ హెచ్చరిక వ్యవస్థలు ఉన్నప్పటికీ తీర ప్రాంత ప్రజలకు ప్రకృతి ఇచ్చే కొన్ని సంకేతాలపై అవగాహన ఉండటం చాలా ముఖ్యం.
సముద్రం ఒక్కసారిగా అసాధారణంగా వెనక్కి వెళ్లడం, బలమైన లేదా ఎక్కువసేపు కొనసాగిన భూకంపం అనిపించడం, సముద్రం నుంచి అసాధారణమైన గర్జన వినిపించడం వంటి లక్షణాలు కనిపిస్తే ప్రమాదాన్ని తేలికగా తీసుకోకూడదు.
అలాంటి పరిస్థితుల్లో సముద్రాన్ని చూడటానికి దగ్గరకు వెళ్లడం అత్యంత ప్రమాదకరం.
తీర ప్రాంతం నుంచి వెంటనే ఎత్తైన ప్రాంతానికి లేదా ప్రభుత్వం సూచించిన సురక్షిత ప్రాంతానికి వెళ్లాలి.
ఎందుకంటే మొదటి అలే చివరి అల అని భావించకూడదు. సునామీ అనేది వరుస అలల రూపంలో రావచ్చు.
సునామీ అంటే సముద్రపు కోపమా?
శాస్త్రపరంగా చూస్తే సునామీ అనేది సముద్రం "కోపం" కాదు.
అది భూమి లోపల జరిగే టెక్టోనిక్ కదలికలు, సముద్రపు అడుగుభాగంలో జరిగే అకస్మాత్తు మార్పుల ఫలితం.
మనకు కనిపించేది మాత్రం చివరి దశ—సముద్రం నుంచి భీకరంగా దూసుకొచ్చే నీరు.
ప్రపంచంలో వేలాది సునామీ సంఘటనలు చరిత్రలో నమోదయ్యాయి. పసిఫిక్ ప్రాంతం అత్యధిక ప్రమాదం ఉన్న ప్రాంతంగా నిలుస్తుండగా, భారత మహాసముద్రం కూడా పూర్తిగా సురక్షితం కాదు.
2004 సంఘటన దీనికి అత్యంత విషాదకరమైన ఉదాహరణ.
అయితే 2004 తర్వాత భారత్‌లో ఏర్పాటైన ఆధునిక హెచ్చరిక వ్యవస్థ ఒక ముఖ్యమైన మార్పు.
ఇప్పుడు సముద్రం అడుగున భూకంపం సంభవించినప్పుడు దాని ప్రభావాన్ని అంచనా వేసేందుకు శాస్త్రవేత్తలకు పరికరాలు ఉన్నాయి. సముద్రంలో సెన్సర్లు ఉన్నాయి. ఉపగ్రహాల ద్వారా సమాచారం అందుతోంది. హైదరాబాద్‌లోని కేంద్రం 24 గంటలూ పర్యవేక్షిస్తోంది.
సునామీని ఆపడం మన చేతుల్లో లేకపోయినా..
సునామీ వచ్చే ప్రమాదాన్ని ముందుగానే గుర్తించడం, ప్రజలను అప్రమత్తం చేయడం, ప్రాణనష్టాన్ని తగ్గించడం మాత్రం మన చేతుల్లోనే ఉంది.
అందుకే సముద్రం ప్రశాంతంగా కనిపించినా.. దాని అడుగున భూమి ఎప్పుడు కదులుతుందో ఎవరికీ తెలియదు.
ఒక్క భూకంపం.. కొన్ని నిమిషాలు.. వేల కిలోమీటర్ల ప్రయాణం.. ఆ తర్వాత తీరంపైకి దూసుకొచ్చే మహా అలలు.
అదే సునామీ కథ.