ఇద్దరు అన్నదమ్ముల ప్రాణత్యాగం.. ఆసియాలోనే అద్భుతమైన కంభం చెరువు కథ ఇదే!

ఒక్కసారి ఊహించుకోండి...

చుట్టూ కొండలు. వాటి మధ్యలో ఎక్కడి వరకు చూసినా కనిపించని నీటి విస్తీర్ణం. నీటి మీదుగా వీస్తున్న చల్లని గాలి. చెరువు కట్టపై నిలబడి చూస్తే... ఇది మన కళ్లముందున్న సాధారణ నీటి కుంటేనా? లేక వందల ఏళ్ల క్రితమే ఎవరో ఊహించి నిర్మించిన ఒక అద్భుతమైన ఇంజినీరింగ్ నిర్మాణమా? అనే సందేహం కలుగుతుంది.

ఇప్పుడు మన దగ్గర భారీ యంత్రాలు ఉన్నాయి. కొండలను తొలగించగలం. భారీ రాళ్లను తరలించగలం. మట్టిని కొన్ని గంటల్లోనే ఒకచోట నుంచి మరోచోటికి తరలించగలం. కానీ వందల ఏళ్ల క్రితం...

ఇవేవీ లేని కాలంలో ఇంతటి భారీ నీటి నిల్వను ఎలా నిర్మించారు?

నీరు ఎటు నుంచి వస్తుంది?

దాన్ని ఆపడానికి కట్టను ఎలా నిర్మించారు?

ఆ కట్ట వందల ఏళ్లుగా ఎలా నిలబడింది?

అసలు ఈ చెరువుకు "కంభం" అనే పేరు ఎలా వచ్చింది?

ఈ ప్రశ్నలకు సమాధానాలు తెలుసుకుంటూ వెళ్తే... కంభం చెరువు వెనుక ఉన్న కథ సాధారణంగా కనిపించదు.

ఇది కేవలం ఒక చెరువు కాదు.

ఇది చరిత్ర.

ఇది నీటి నిర్వహణకు ఒక నిదర్శనం.

ఇది స్థానిక ప్రజల జీవనంతో ముడిపడిన ఒక వ్యవస్థ.

మరియు... ఇద్దరు అన్నదమ్ముల త్యాగాన్ని గుర్తుచేసే ఒక కథ.

గిద్దలూరు నియోజకవర్గంలో ఉన్న చారిత్రక కంభం చెరువు

ప్రస్తుతం కంభం చెరువు గిద్దలూరు నియోజకవర్గ పరిధిలో ఉంది. గిద్దలూరు నియోజకవర్గంలో కంభం మండలం కూడా భాగంగా ఉంది. కంభం ప్రాంతానికి ప్రత్యేక గుర్తింపుగా నిలిచిన ఈ చెరువు... ఈ ప్రాంత వ్యవసాయం, నీటి అవసరాలు, స్థానిక జీవన విధానంతో చాలా కాలంగా అనుబంధం కలిగి ఉంది.

కానీ కంభం చెరువు గురించి ప్రత్యేకంగా చెప్పాల్సిన విషయం ఏంటంటే...

దీని వయసు మనం ఊహించినంత తక్కువ కాదు.

దీని కథ విజయనగర సామ్రాజ్య కాలం వరకు వెళ్తుంది.

అంటే మనం ఇప్పుడు చూస్తున్న ఈ భారీ నీటి విస్తీర్ణం వెనుక... వందల సంవత్సరాల క్రితం నాటి ఆలోచన ఉంది.

అప్పట్లో నీటికి ఇంత ప్రాధాన్యత ఎందుకు?

ఈ ప్రాంతం పూర్తిగా నీటి వనరులపై ఆధారపడే ప్రాంతం.

వర్షాలు ఒకే సమయంలో కురిసినా... మిగిలిన కాలంలో నీటి కొరత ఏర్పడే అవకాశం ఉంటుంది.

అలాంటి పరిస్థితుల్లో వర్షపు నీటిని నిల్వ చేయడం, దాన్ని వ్యవసాయానికి ఉపయోగించడం, గ్రామాలకు నీటిని అందించడం చాలా కీలకం.

అందుకే అప్పటి పాలకులు పెద్ద చెరువులు, కాలువలు, ఆనకట్టలు నిర్మించడంపై దృష్టి పెట్టారు.

కంభం చెరువు కూడా అలాంటి ఆలోచనలో భాగంగానే ఏర్పడింది.

అయితే ఈ చెరువు నిర్మాణం వెనుక కేవలం పాలకుల ఆలోచన మాత్రమే కాదు... ఒక రాజకుటుంబానికి చెందిన మహిళ పాత్ర కూడా ఉందని చారిత్రక వనరులు చెబుతున్నాయి.

రాజకుటుంబానికి చెందిన మహిళ... కంభంతో ఆమెకున్న అనుబంధం

ఇంటర్నేషనల్ కమిషన్ ఆన్ ఇరిగేషన్ అండ్ డ్రైనేజ్ (ICID) నమోదు చేసిన వివరాల ప్రకారం, శ్రీకృష్ణదేవరాయల కాలంలో విజయనగర రాజకుటుంబానికి చెందిన వరదరాజమ్మ లేదా రుచిదేవి పేరుతో పేర్కొనబడిన మహిళ కంభం చెరువు నిర్మాణంతో అనుబంధం కలిగి ఉన్నారు.

ఆమె శ్రీకృష్ణదేవరాయల భార్యగా ICID వివరించింది.

కంభం ప్రాంతంలో నివసించిన ఆమెకు సంబంధించిన చారిత్రక కథనాలతో ఈ చెరువు చరిత్ర ముడిపడి ఉంది.

విజయనగర కాలంలో నీటి వనరుల అభివృద్ధికి ఇచ్చిన ప్రాధాన్యతను కూడా ఈ నిర్మాణం తెలియజేస్తుంది. ICID ప్రకారం ఈ చెరువు సుమారు 450 ఏళ్ల నాటిదిగా పేర్కొనబడింది. మరో చారిత్రక వివరాల ప్రకారం నిర్మాణ కాలం 1522–1524 మధ్యగా భావించబడుతోంది, 1525 నాటికి వినియోగంలోకి వచ్చినట్లు నమోదు ఉంది.

అంటే...

ఈరోజు మనం కంభం చెరువు వద్ద నిలబడినప్పుడు కనిపించేది కేవలం నీరు కాదు.

ఒక సామ్రాజ్యం తన నీటి అవసరాలను ఎలా ఆలోచించిందో చెప్పే ఒక చారిత్రక ఆనవాలు.

కానీ అసలు కథ ఇక్కడ మొదలవుతుంది...

చెరువు నిర్మాణానికి సంబంధించిన కథలో ఒక దశకు వచ్చేసరికి... ఇద్దరు అన్నదమ్ముల పేర్లు వినిపిస్తాయి.

పెద్ద ఖంబాడు...

చిన్న ఖంబాడు...

వీళ్లిద్దరూ ఎవరు?

వాళ్లకు ఈ భారీ చెరువుతో సంబంధం ఏమిటి?

వాళ్ల పేర్లు ఎందుకు ఈ చెరువు కథలో ఇప్పటికీ వినిపిస్తాయి?

ఇక్కడే కంభం చెరువు చరిత్రలో అత్యంత ఆసక్తికరమైన అంశం వస్తుంది.

ICID నమోదు చేసిన చారిత్రక వివరాల ప్రకారం, అప్పటి ఆచారాల ప్రకారం చెరువు కట్ట బలంగా ఉండేందుకు నిర్వహించిన కార్యక్రమంలో పెద్ద ఖంబాడు, చిన్న ఖంబాడు అనే ఇద్దరు అన్నదమ్ములు తమ ప్రాణాలను త్యాగం చేసినట్లు పేర్కొంది.

అదే కారణంగా చెరువుకు "కంభం చెరువు" అనే పేరు వచ్చినట్లు ICID నమోదు చేసింది.

వందల సంవత్సరాల క్రితం జరిగిన ఈ ఘటన గురించి ఆలోచిస్తేనే ఒళ్లు గగుర్పొడిచేలా ఉంటుంది.

ఎందుకంటే...

ఈరోజు ఒక భారీ ప్రాజెక్టును నిర్మించడానికి ఇంజినీరింగ్ పద్ధతులు, భద్రతా ప్రమాణాలు, యంత్రాలు ఉంటాయి.

కానీ అప్పట్లో నిర్మాణాల చుట్టూ ఎన్నో ఆచారాలు, విశ్వాసాలు ఉండేవి.

కంభం చెరువు కట్ట నిర్మాణానికి సంబంధించిన ఈ ఇద్దరు అన్నదమ్ముల త్యాగ కథ కూడా అలాంటి చారిత్రక-స్థానిక కథనాల్లో ఒకటిగా నిలిచింది.

పెద్ద కంభం... చిన్నకంభం... పేర్ల వెనుక మరో కథ

కంభం ప్రాంతాన్ని గురించి మాట్లాడేటప్పుడు మరో ఆసక్తికరమైన విషయం స్థానికంగా వినిపిస్తుంది.

చిన్నకంభం అనే పేరుతో ఒక ఊరు ఉంది.

అలాగే పెద్ద కంభం అనే పేరు కూడా ఈ ప్రాంతపు నీటి వ్యవస్థతో, స్థానిక భౌగోళిక పేర్లతో అనుబంధంగా వినిపిస్తుంది.

కాలక్రమంలో పెద్ద కంభం పేరే కంభంగా ప్రాచుర్యంలోకి వచ్చిందని స్థానికంగా చెబుతారు.

అదేవిధంగా పెద్ద ఖంబాడు, చిన్న ఖంబాడు అనే అన్నదమ్ముల ప్రాణత్యాగాలను గుర్తు చేసుకునే విధంగా ఈ ప్రాంతంలోని పేర్లు ఏర్పడ్డాయని స్థానిక కథనం చెబుతోంది.

అయితే ఈ పేర్లకు సంబంధించిన ప్రతి అంశాన్ని నిర్ధారించే శాసన ఆధారాలు అందుబాటులో ఉన్నాయని చెప్పలేం. అందువల్ల ఇది స్థానికంగా తరతరాలుగా చెప్పుకుంటూ వస్తున్న కథనంగా చూడాలి.

కానీ ఒక విషయం మాత్రం చారిత్రక ఆధారంలో స్పష్టంగా ఉంది.

పెద్ద ఖంబాడు, చిన్న ఖంబాడు అనే ఇద్దరు అన్నదమ్ముల త్యాగాన్ని కంభం చెరువు చరిత్రలో ICID స్వయంగా నమోదు చేసింది.

అందుకే ఈ కథకు స్థానిక ప్రజల జ్ఞాపకాల్లో ప్రత్యేక స్థానం ఏర్పడింది.

అసలు చెరువు ఎంత పెద్దది?

ఇప్పుడు కంభం చెరువు పరిమాణం గురించి తెలుసుకుంటే మరింత ఆశ్చర్యం కలుగుతుంది.

ICID వివరాల ప్రకారం ఈ చెరువు సుమారు 7 కిలోమీటర్ల పొడవు, సుమారు 3.5 కిలోమీటర్ల వెడల్పుతో విస్తరించి ఉంది.

ఒక్కసారి ఆ పరిమాణాన్ని ఊహించుకోండి.

ఒక వైపు నుంచి మరో వైపు చూస్తే నీటి విస్తీర్ణం అంతం కనిపించని స్థాయిలో ఉండటానికి కారణం ఇదే.

ఇది చిన్న గ్రామ చెరువు కాదు.

వందల ఏళ్ల క్రితమే భారీ స్థాయిలో రూపొందించిన నీటి నిల్వ వ్యవస్థ.

ఆసియాలోనే రెండో అతిపెద్ద మానవ నిర్మిత చెరువా?

ఇక్కడ మరో ఆశ్చర్యకరమైన విషయం ఉంది.

ఇంటర్నేషనల్ కమిషన్ ఆన్ ఇరిగేషన్ అండ్ డ్రైనేజ్ (ICID) కంభం చెరువును ఆసియాలో రెండో అతిపెద్ద మానవ నిర్మిత చెరువుగా పేర్కొంటోంది.

అదే సంస్థ చరిత్ర విభాగంలో దీనిని ప్రపంచంలో మూడో అతిపెద్ద చెరువుగా, ఆసియాలో రెండో అతిపెద్దదిగా, భారతదేశంలో మొదటిదిగా కూడా పేర్కొంది. ఈ ర్యాంకింగ్స్ నిర్వచనం, కొలత విధానం ఆధారంగా మారే అవకాశం ఉన్నప్పటికీ, ICID నమోదు ప్రకారం కంభం చెరువు అత్యంత ప్రాముఖ్యత కలిగిన చారిత్రక నీటి నిర్మాణం.

ఇంతటి నిర్మాణం మన ప్రాంతంలో ఉండటం... అదే ఈ కథలోని అసలు ప్రత్యేకత.

నదులను అడ్డుకుని నిర్మించిన భారీ నీటి నిల్వ

కంభం చెరువు నిర్మాణంలో ప్రకృతిని ఎలా ఉపయోగించుకున్నారన్నది కూడా ఆసక్తికరం.

ICID ప్రకారం గుండ్లకమ్మ, జంపలేరు ప్రవహించే ఒక సహజ లోయను అడ్డంగా కట్ట నిర్మించి ఈ భారీ నీటి నిల్వను ఏర్పాటు చేశారు.

అంటే ముందుగా భౌగోళిక పరిస్థితులను గమనించారు.

నీరు ఎక్కడి నుంచి వస్తుంది?

ప్రవాహం ఎటువైపు ఉంటుంది?

ఎక్కడ కట్ట వేస్తే ఎక్కువ నీటిని నిల్వ చేయవచ్చు?

నీటిని ఎలా నియంత్రించాలి?

ఈ ప్రశ్నలకు అప్పటి ప్రజలు తమకు అందుబాటులో ఉన్న పరిజ్ఞానంతో సమాధానాలు కనుగొన్నారు.

ఈరోజు ఆధునిక ఇంజినీరింగ్‌గా మనం పిలిచే అనేక ఆలోచనలకు మూలాలు ఇలాంటి పురాతన నీటి నిర్మాణాల్లోనే కనిపిస్తాయి.

ఏనుగులతో కట్టను బలపరిచారా?

ఇక్కడ మరో ఆశ్చర్యకరమైన విషయం.

ఈరోజు భారీ మట్టి పనులకు రోలర్లు, కంపాక్షన్ యంత్రాలు, భారీ వాహనాలు ఉపయోగిస్తాం.

కానీ అప్పట్లో?

ICID నమోదు ప్రకారం చెరువు మట్టి కట్టను బలంగా కుదించేందుకు ఏనుగులను ఉపయోగించేవారు.

అంటే మట్టిని వేసి వదిలేయడం కాదు.

కట్ట బలంగా ఉండాలి.

నీటి ఒత్తిడిని తట్టుకోవాలి.

వర్షాకాలంలో నీరు పెరిగినా కట్ట దెబ్బతినకూడదు.

అందుకే మట్టిని బలంగా కుదించే విధానాలు ఉపయోగించారు.

అందులో ఏనుగుల వినియోగం కూడా ఒకటి.

వందల ఏళ్ల క్రితం అందుబాటులో ఉన్న వనరులతో అప్పటి ఇంజినీరింగ్ జ్ఞానం ఎంత ప్రాక్టికల్‌గా ఉండేదో దీనివల్ల అర్థమవుతుంది.

బ్రిటిష్ కాలంలో కూడా ఆశ్చర్యపరిచిన కట్ట

కంభం చెరువు కేవలం విజయనగర కాలానికే పరిమితం కాలేదు.

తరువాత బ్రిటిష్ పాలన కాలంలో కూడా ఈ భారీ నీటి నిర్మాణం అధికారుల దృష్టిని ఆకర్షించింది.

ICIDలో ఉటంకించిన Imperial Gazette of India వివరాల ప్రకారం 20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో చెరువు ఆనకట్ట ఎత్తు సుమారు 57 అడుగులు, డ్రైనేజ్ ఏరియా సుమారు 430 చదరపు మైళ్లుగా నమోదు చేయబడింది.

అంటే...

విజయనగర కాలంలో నిర్మించబడిన ఒక నీటి నిర్మాణం బ్రిటిష్ కాలం వరకు కూడా తన ప్రాముఖ్యతను కొనసాగించింది.

ఇది సాధారణ విషయం కాదు.

ఎందుకంటే వందల ఏళ్లపాటు ఒక మట్టి కట్టను నిలబెట్టడం అంటే నిరంతర నిర్వహణ అవసరం.

చెరువు అంటే కేవలం నీరు కాదు

చాలామందికి చెరువు అంటే నీటిని నిల్వ చేసుకునే ప్రదేశం మాత్రమే.

కానీ కంభం చెరువు కథ చూస్తే అది ఎంత పెద్ద సామాజిక వ్యవస్థో అర్థమవుతుంది.

నీరు ఉంటే...

వ్యవసాయం ఉంటుంది.

వ్యవసాయం ఉంటే...

రైతు కుటుంబాలు ఉంటాయి.

రైతు కుటుంబాలు ఉంటే...

గ్రామాల్లో జీవనం కొనసాగుతుంది.

అందుకే ఇలాంటి చెరువులు ఒక ప్రాంత ఆర్థిక వ్యవస్థకు వెన్నెముకగా ఉండేవి.

ICID కూడా కంభం చెరువును కేవలం సాగునీటి వ్యవస్థగా కాకుండా గ్రామీణ జీవనంతో ముడిపడిన సామాజిక-ఆర్థిక వ్యవస్థగా వివరిస్తోంది. సాగునీటితో పాటు భూగర్భజలాల రీచార్జ్, పశువులకు నీరు, చేపల పెంపకం, పర్యావరణానికి అనుకూలమైన పరిస్థితులు వంటి అనేక ప్రయోజనాలు ఇలాంటి చెరువులతో ఉంటాయని పేర్కొంది.

వేల ఎకరాలకు నీరు

కంభం చెరువు సామర్థ్యం గురించి కూడా ఆసక్తికరమైన గణాంకాలు ఉన్నాయి.

ICID ప్రకారం ఈ ప్రాజెక్టుకు సుమారు 2.952 TMC నీటి సామర్థ్యం ఉంది.

దాదాపు 6,944 ఎకరాల ఆయకట్టుకు ఐదు కాలువల ద్వారా సాగునీటి సదుపాయం కల్పించే విధంగా ఈ వ్యవస్థ రూపొందించబడింది.

ఈ నీరు 19 గ్రామాలకు ఉపయోగపడే విధంగా వ్యవస్థ ఏర్పాటు చేసినట్లు ICID నమోదు చేసింది.

అంటే...

ఒక చెరువు నిర్మించారు.

కానీ దాని ప్రయోజనం ఒక గ్రామానికే పరిమితం కాలేదు.

కాలువల ద్వారా నీటిని దూర ప్రాంతాలకు తీసుకెళ్లారు.

వ్యవసాయ భూములకు అందించారు.

గ్రామాల జీవనాన్ని నిలబెట్టారు.

కాలువల వెనుక ఉన్న అసలు ఇంజినీరింగ్

చెరువులో నీటిని నిల్వ చేయడం ఒక పని.

ఆ నీటిని అవసరమైన భూములకు సమానంగా అందించడం మరో పెద్ద పని.

అందుకే చెరువుతో పాటు కాలువల వ్యవస్థ కూడా ఏర్పడింది.

నీరు ఎప్పుడు విడుదల చేయాలి?

ఎంత నీరు విడుదల చేయాలి?

ఏ కాలువకు ఎంత నీరు వెళ్లాలి?

ఏ భూమికి ముందుగా నీరు అందాలి?

ఇలాంటి ప్రశ్నలకు సమాధానాలు స్థానిక నీటి నిర్వహణ పద్ధతుల ద్వారా తరతరాలుగా కొనసాగాయి.

ICID కూడా భారతదేశంలోని సంప్రదాయ చెరువుల నిర్వహణలో స్థానిక సమాజాల పాత్ర చాలా ముఖ్యమైనదని వివరిస్తోంది. చెరువు కట్ట, కాలువలు, తూములు, నీటి పంపిణీ వంటి అంశాలను నిరంతరం పర్యవేక్షించడం అవసరమని పేర్కొంది.

వర్షం పడితేనే కథ మొదలు

కంభం చెరువు అసలు ప్రాధాన్యత వర్షాకాలంలో మరింత స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది.

వర్షం కురిసినప్పుడు పరివాహక ప్రాంతం నుంచి నీరు చెరువులోకి చేరుతుంది.

నీటి మట్టం పెరుగుతుంది.

చెరువు నిండుతుంది.

ఆ తర్వాత అదే నీరు వ్యవసాయానికి ఉపయోగపడుతుంది.

అంటే ఒక వర్షపు నీటి బొట్టు కేవలం చెరువులో నిలిచిపోదు.

అది రైతు పొలానికి చేరుతుంది.

పంటగా మారుతుంది.

ఆ పంట కుటుంబానికి ఆహారంగా మారుతుంది.

అక్కడి నుంచి మార్కెట్‌కు వెళ్తుంది.

అలా ఒక చెరువు... ఒక ప్రాంత ఆర్థిక వ్యవస్థలో ఎన్నో దశల్లో భాగమవుతుంది.

ఇదే సంప్రదాయ చెరువుల గొప్పతనం.

చెరువుకు ప్రపంచ స్థాయి గుర్తింపు

కంభం చెరువు ప్రాముఖ్యతను కేవలం స్థానిక ప్రజలు మాత్రమే గుర్తించలేదు.

2020లో International Commission on Irrigation and Drainage (ICID) World Heritage Irrigation Structure (WHIS) గా కంభం చెరువును గుర్తించింది.

2020లో భారతదేశం నుంచి ఈ గుర్తింపు పొందిన నీటి నిర్మాణాల్లో కంభం చెరువు కూడా ఒకటిగా ICID నమోదు చేసింది.

ఇది కేవలం ఒక అవార్డు పేరు కాదు.

వందల ఏళ్లుగా నీటి నిర్వహణలో పనిచేస్తున్న ఒక నిర్మాణానికి అంతర్జాతీయ స్థాయిలో చారిత్రక, సాంకేతిక ప్రాముఖ్యత ఉందని గుర్తించినట్లుగా చూడవచ్చు.

"వరల్డ్ హెరిటేజ్" అంటే UNESCOనా?

ఇక్కడ ఒక విషయం స్పష్టంగా చెప్పాలి.

కంభం చెరువుకు వచ్చిన World Heritage Irrigation Structure గుర్తింపు ICIDకి సంబంధించినది.

దీనిని నేరుగా UNESCO World Heritage Siteగా పేర్కొనడం సరైంది కాదు.

ICID తన అధికారిక రికార్డులో కంభం చెరువును World Heritage Irrigation Structureగా నమోదు చేసింది.

కాబట్టి కథనంలో కూడా అదే విధంగా పేర్కొనడం సరైనది.

వందల ఏళ్లుగా నిలబడటమే అసలు అద్భుతం

ఈరోజు ఒక నిర్మాణం 50 ఏళ్లు నిలబడితేనే దాని నాణ్యత గురించి మాట్లాడతాం.

100 ఏళ్లు నిలబడితే చారిత్రక నిర్మాణం అంటాం.

కానీ కంభం చెరువు...

వందల ఏళ్లుగా నిలిచి ఉంది.

కాలం మారింది.

పాలకులు మారారు.

పాలనా వ్యవస్థలు మారాయి.

రహదారులు మారాయి.

వ్యవసాయ పద్ధతులు మారాయి.

కానీ ఈ నీటి నిర్మాణం మాత్రం ఇప్పటికీ ప్రాంత ప్రజల జీవనంలో భాగంగా కొనసాగుతోంది.

అదే ఈ చెరువు ప్రత్యేకత.

కాలం గడిచేకొద్దీ వచ్చిన సమస్య

అయితే ఏ చారిత్రక నీటి నిర్మాణమైనా ఒక సమస్యను ఎదుర్కోవాల్సిందే.

అది పూడిక.

సంవత్సరాల తరబడి వర్షపు నీటితో పాటు మట్టి, ఇసుక, ఇతర పదార్థాలు చెరువులోకి చేరుతుంటాయి.

అలా కొంతకాలం తర్వాత నీటి నిల్వ సామర్థ్యం తగ్గుతుంది.

కంభం చెరువు విషయంలో కూడా పూడిక పేరుకుపోవడం వల్ల నీటి నిల్వ సామర్థ్యంపై ప్రభావం పడినట్లు ICID పేర్కొంది. పాత చెరువులను పునరుద్ధరించడంలో పూడిక తొలగింపు, కట్టలు మరియు నీటి నియంత్రణ వ్యవస్థల మరమ్మతులు ముఖ్యమని కూడా వివరించింది.

అంటే...

ఒక చారిత్రక చెరువును నిర్మించడం ఒక పని.

దాన్ని వందల ఏళ్లపాటు కాపాడుకోవడం మరో పెద్ద పని.

ఆధునికీకరణ పనులు కూడా జరిగాయి

కాలం మారడంతో చెరువు నిర్వహణలో ఆధునిక పద్ధతులు కూడా చేరాయి.

ICID రికార్డు ప్రకారం చారిత్రక కంభం చెరువును పునరుద్ధరించేందుకు ఆధునికీకరణ పనులు చేపట్టబడ్డాయి.

పాత లీకేజీ ఉన్న తూములు/స్లూయిస్ గేట్ల మార్పు, ప్రధాన మరియు శాఖా కాలువల అభివృద్ధి, రెగ్యులేటర్లు, ఆఫ్‌టేక్ స్లూయిస్‌లు, క్రాస్ మేసన్రీ, క్రాస్ డ్రైనేజ్ పనుల మరమ్మతులు వంటి పనులు ఇందులో ఉన్నాయి.

ఈ పునరుద్ధరణ లక్ష్యం కేవలం నీటి నిల్వను పెంచడం మాత్రమే కాదు.

భూగర్భజలాల రీచార్జ్ పెరగడం, తాగునీటి లభ్యత మెరుగుపడటం, వ్యవసాయం మరియు ఉద్యానవనాలకు ప్రయోజనం కలగడం, నీటి వినియోగ సామర్థ్యాన్ని పెంచడం, పర్యాటక మరియు సాంస్కృతిక కార్యకలాపాలకు అవకాశం కల్పించడం వంటి అనేక అంశాలను కూడా ఇందులో చేర్చారు.

కంభం చెరువు కట్టపై నిలబడితే...

ఒక్కసారి ఈ చెరువు కట్టపై నిలబడి చుట్టూ చూస్తే...

మన కళ్లకు కనిపించేది నీరు.

కానీ ఆ నీటి వెనుక...

విజయనగర సామ్రాజ్యం ఉంది.

రాజకుటుంబం ఉంది.

వరదరాజమ్మ కథ ఉంది.

గుండ్లకమ్మ, జంపలేరు ప్రవాహాలు ఉన్నాయి.

వందల ఏళ్ల ఇంజినీరింగ్ ఉంది.

ఏనుగులతో మట్టిని కుదించిన కాలం ఉంది.

కాలువల వ్యవస్థ ఉంది.

వేల ఎకరాల వ్యవసాయం ఉంది.

19 గ్రామాల జీవనంతో ముడిపడిన నీటి వ్యవస్థ ఉంది.

అన్నింటికంటే...

పెద్ద ఖంబాడు, చిన్న ఖంబాడు అనే ఇద్దరు అన్నదమ్ముల ప్రాణత్యాగ కథ ఉంది.

అందుకే కంభం చెరువును కేవలం "చెరువు" అని పిలిస్తే... దాని అసలు చరిత్రలో సగం కూడా చెప్పినట్లు కాదు.

ఇద్దరు అన్నదమ్ముల పేర్లు ఎందుకు గుర్తుండిపోయాయి?

కాలం గడిచిపోయింది.

తరాలు మారిపోయాయి.

ఆ కాలంలో జీవించిన ప్రజలు ఇప్పుడు లేరు.

కానీ కొన్ని కథలు మాత్రం ఊళ్లలో మిగిలిపోతాయి.

తాతలు మనవళ్లకు చెబుతారు.

మనవళ్లు మరో తరానికి చెబుతారు.

అలా ఒక తరం నుంచి మరో తరానికి ప్రయాణించే కథల్లో కొన్ని నిజమైన చారిత్రక సంఘటనలతో కలిసిపోతాయి.

కంభం చెరువు విషయంలో పెద్ద ఖంబాడు, చిన్న ఖంబాడు అన్నదమ్ముల కథ కూడా అలాంటి జ్ఞాపకంగా నిలిచింది.

స్థానికంగా వారి త్యాగాన్ని గుర్తుచేసే విధంగా పెద్ద కంభం, చిన్నకంభం వంటి పేర్లు ప్రాచుర్యంలోకి వచ్చాయని చెబుతారు.

అధికారికంగా నిర్ధారించబడిన అంశం ఏదైనా, స్థానిక ప్రజల జ్ఞాపకాల్లో నిలిచిపోయిన కథ ఏదైనా... రెండింటినీ వేర్వేరుగా అర్థం చేసుకోవాలి.

కానీ ఒక విషయం మాత్రం మారదు.

కంభం చెరువు చరిత్రలో ఆ ఇద్దరు అన్నదమ్ముల పేర్లు శాశ్వతంగా మిగిలిపోయాయి.

ఒక చెరువు... ఒక ప్రాంతం... ఒక చరిత్ర

కంభం చెరువు మనకు ఒక విషయం నేర్పుతుంది.

పాత కాలం వాళ్ల దగ్గర ఆధునిక యంత్రాలు లేకపోయినా...

వారికి ప్రకృతిని అర్థం చేసుకునే జ్ఞానం ఉంది.

నీటి ప్రవాహాన్ని గమనించే పరిజ్ఞానం ఉంది.

భూమి స్వభావాన్ని అంచనా వేసే అనుభవం ఉంది.

వర్షపు నీటిని నిల్వ చేసుకునే ఆలోచన ఉంది.

నీటిని పొలాలకు చేరవేసే వ్యవస్థ ఉంది.

ముఖ్యంగా...

తరతరాలకు ఉపయోగపడే నిర్మాణాన్ని నిర్మించాలనే ఆలోచన ఉంది.

అందుకే వందల ఏళ్ల తర్వాత కూడా మనం ఆ నిర్మాణం గురించి మాట్లాడుతున్నాం.

ఇప్పుడు కంభం చెరువును చూస్తే...

ఎక్కడో దూరంలో నీరు మెరుస్తూ కనిపిస్తుంది.

కట్టపై గాలి వీస్తుంటుంది.

పొలాల వైపు నీటి కాలువలు సాగుతుంటాయి.

గ్రామాల జీవనం తనదైన రీతిలో కొనసాగుతుంటుంది.

చూసేవారికి అది ఒక అందమైన చెరువు మాత్రమే అనిపించవచ్చు.

కానీ దాని వెనుక ఉన్న కథ తెలుసుకున్న తర్వాత మాత్రం...

అదే నీరు మరోలా కనిపిస్తుంది.

అదే కట్ట మరోలా కనిపిస్తుంది.

అదే ప్రాంతం మరోలా కనిపిస్తుంది.

ఎందుకంటే ఆ కట్ట కింద కేవలం మట్టి లేదు.

వందల ఏళ్ల చరిత్ర ఉంది.

ఆ నీటిలో కేవలం వర్షపు నీరు లేదు.

తరతరాల జీవనాధారం ఉంది.

ఆ పేరులో కేవలం "కంభం" అనే పదం లేదు.

స్థానికంగా చెప్పుకునే ఇద్దరు అన్నదమ్ముల త్యాగ జ్ఞాపకం ఉంది.

చివరగా...

గిద్దలూరు నియోజకవర్గ పరిధిలో ఉన్న కంభం చెరువు... ఈ ప్రాంతానికి ఒక నీటి వనరు మాత్రమే కాదు.

ఇది వందల ఏళ్ల క్రితం మనుషులు ప్రకృతితో కలిసి ఎలా జీవించారో చెప్పే చారిత్రక నిదర్శనం.

ఇది విజయనగర కాలపు నీటి నిర్వహణ ఆలోచనలకు ఒక ఉదాహరణ.

ఇది వేల ఎకరాల వ్యవసాయానికి ఆధారమైన నీటి వ్యవస్థ.

ఇది గ్రామాల జీవనంతో ముడిపడిన సామాజిక వారసత్వం.

ఇది అంతర్జాతీయ స్థాయిలో World Heritage Irrigation Structureగా గుర్తింపు పొందిన చారిత్రక నిర్మాణం.

అన్నింటికంటే...

ఇద్దరు అన్నదమ్ముల ప్రాణత్యాగాన్ని గుర్తుచేస్తూ తరతరాలుగా చెప్పుకుంటూ వస్తున్న ఒక కథ.

అందుకే కంభం చెరువు దగ్గరకు వెళ్లినప్పుడు...

నీటిని మాత్రమే చూడకండి.

ఒక్కసారి ఆ కట్టను చూడండి.

ఆ కట్ట వెనుక ఉన్న వందల ఏళ్ల చరిత్రను గుర్తు చేసుకోండి.

ఎందుకంటే...

మన కళ్లముందు కనిపిస్తున్న ఈ చెరువు కేవలం నీటిని నిల్వ చేసేది కాదు... ఒక ప్రాంత చరిత్రను కూడా తనలో దాచుకుంది.