మార్కాపురం జిల్లాకు చెందిన ప్రముఖ ఇంజనీర్ తెలుసా..?

నడకతో మొదలైన ప్రయాణం.. బ్రిటిష్ కాలంలోనే భారత మేధస్సును ప్రపంచానికి చాటిన ఇంజనీర్.. చివరికి భారతరత్నగా నిలిచిన మోక్షగుండం విశ్వేశ్వరయ్య కథ ఇదే!

ఒకవైపు బ్రిటిష్ పాలన.. మరోవైపు దేశంలో విద్యా అవకాశాలు చాలా తక్కువ.. ఆర్థికంగా వెనుకబడిన కుటుంబాలు.. గ్రామాల నుంచి పట్టణాలకు వెళ్లాలంటే రహదారులు, రవాణా సౌకర్యాలు కూడా అంతంతమాత్రమే.

అలాంటి సమయంలో ఓ బాలుడు చదువుకోవాలని పట్టుదలతో ముందుకు సాగాడు.

చదువుకోవడానికి దూరం నడిచాడు. డబ్బుల్లేక ఇబ్బందులు పడ్డాడు. తన చదువు కొనసాగించేందుకు ఇతర పిల్లలకు ట్యూషన్లు చెప్పాడు. పరీక్ష ఫీజు కోసం కూడా కుటుంబం ఇబ్బందులు ఎదుర్కొంది. కానీ ఒక్కసారి కూడా వెనక్కి తగ్గలేదు.

ఆ బాలుడు భవిష్యత్తులో భారతదేశానికి ఒక గొప్ప ఇంజనీర్‌గా మారతాడని అప్పుడు ఎవరూ ఊహించి ఉండకపోవచ్చు.

ఇదే కథ తర్వాత కాలంలో దేశ నిర్మాణ చరిత్రలో ఒక ప్రత్యేక అధ్యాయంగా మారింది.

ఆయనే సర్ మోక్షగుండం విశ్వేశ్వరయ్య.

ప్రతి సంవత్సరం సెప్టెంబర్ 15న దేశవ్యాప్తంగా ఇంజనీర్స్ డే జరుపుకోవడానికి కారణమైన మహనీయుడు.

కానీ విశ్వేశ్వరయ్య కథలో మరో ఆసక్తికరమైన విషయం ఉంది.

ఆయన పుట్టింది కర్ణాటకలోని ముద్దెనహళ్లిలో అయినప్పటికీ.. ఆయన కుటుంబ మూలాలు మాత్రం మన ప్రాంతంతో ముడిపడి ఉన్నాయి.

ప్రస్తుత మార్కాపురం జిల్లాలోని బేస్తవారిపేట మండలం మోక్షగుండం గ్రామం ఆయన పూర్వీకుల స్వగ్రామంగా పలు చారిత్రక, జీవితచరిత్ర ఆధారాలు పేర్కొంటున్నాయి. ఆయన కుటుంబం చాలా సంవత్సరాల క్రితమే మైసూరు ప్రాంతానికి వలస వెళ్లింది. కానీ ఆ పూర్వీకుల గ్రామం పేరు మాత్రం ఆయన పేరులోనే శాశ్వతంగా నిలిచిపోయింది.

అందుకే మోక్షగుండం గ్రామానికి, మార్కాపురం ప్రాంతానికి ఆయనతో ఉన్న సంబంధం ప్రత్యేకమైనది.

అసలు ఈ మోక్షగుండం విశ్వేశ్వరయ్య ఎవరు?

మోక్షగుండం విశ్వేశ్వరయ్య 1861 సెప్టెంబర్ 15న అప్పటి మైసూరు సంస్థానంలోని ముద్దెనహళ్లిలో జన్మించారు. ప్రస్తుతం ఈ ప్రాంతం కర్ణాటకలోని చిక్కబళ్లాపురం జిల్లాలో ఉంది.

ఆయన తండ్రి మోక్షగుండం శ్రీనివాస శాస్త్రి. సంస్కృత పండితుడిగా, శాస్త్రజ్ఞుడిగా ఆయనకు మంచి పేరు ఉంది. తల్లి వెంకటలక్ష్మమ్మ.

వారి కుటుంబం తెలుగు మాట్లాడే కుటుంబం. పూర్వీకుల మూలాలు ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని మోక్షగుండం గ్రామంతో అనుబంధం కలిగి ఉన్నాయి.

అయితే చిన్న వయసులోనే విశ్వేశ్వరయ్య జీవితంలో ఒక పెద్ద దెబ్బ తగిలింది.

ఆయనకు కేవలం 15 ఏళ్ల వయసు ఉన్నప్పుడు తండ్రి మరణించారు.

ఆ సమయంలో కుటుంబ ఆర్థిక పరిస్థితి కూడా బలంగా లేదు.

ఇక్కడి నుంచే ఆయన జీవితంలో అసలు పోరాటం మొదలైంది.

---

చదువుకోవాలనే పట్టుదల.. పేదరికం మాత్రం అడ్డుగా

చిన్నప్పటి నుంచే విశ్వేశ్వరయ్య చదువుపై ఎంతో ఆసక్తి చూపేవారు.

చిక్కబళ్లాపురంలో ప్రాథమిక విద్య పూర్తి చేసి బెంగళూరులో ఉన్నత విద్య కోసం వెళ్లారు.

అప్పట్లో నేటిలా బస్సులు, రైళ్లు, సులభమైన రవాణా సౌకర్యాలు అందుబాటులో లేవు.

చదువు కోసం దూరం వెళ్లాల్సి వచ్చేది.

చిన్న వయసులోనే కుటుంబానికి ఆర్థిక ఇబ్బందులు ఎదురయ్యాయి. తండ్రి మరణంతో పరిస్థితి మరింత కష్టమైంది.

కానీ విశ్వేశ్వరయ్య చదువును మాత్రం వదల్లేదు.

ఆయన తన చదువుకు అవసరమైన ఖర్చులను సమకూర్చుకోవడానికి ఇతర పిల్లలకు ట్యూషన్లు చెప్పేవారని జీవితచరిత్ర ఆధారాలు పేర్కొంటున్నాయి.

ఒకవైపు చదువు..

మరోవైపు ట్యూషన్లు..

ఇంకోవైపు కుటుంబ పరిస్థితులు..

అయినా ఆయన లక్ష్యం ఒక్కటే—చదువు పూర్తి చేయాలి. జీవితంలో ఏదో ఒక స్థాయికి చేరాలి.

ఆ పట్టుదలే తర్వాత ఆయన జీవితాన్ని పూర్తిగా మార్చింది.

పరీక్ష ఫీజు కోసం కూడా ఇబ్బంది!

ఈ కథలోని మరో సంఘటన ఆయన పట్టుదల ఎంతటిదో చెబుతుంది.

పరీక్ష రాయడానికి అవసరమైన ఫీజు కూడా ఆ సమయంలో పెద్ద మొత్తమే.

ఆయన కుటుంబం ఆర్థిక ఇబ్బందుల్లో ఉండటంతో పరీక్ష ఫీజు చెల్లించడమే సమస్యగా మారింది.

కొన్ని జీవితచరిత్ర వర్ణనల్లో ఆయన పరీక్ష ఫీజు కోసం తన తల్లి సహాయం తీసుకున్నట్టు, కుటుంబంలోని వస్తువును తాకట్టు పెట్టి డబ్బు సమకూర్చినట్టు వివరించబడింది. అలాగే విద్యను కొనసాగించడానికి ఆయన ట్యూషన్లు చెప్పేవారని కూడా నమోదు చేశారు.

ఇక్కడే ఆయన జీవితంలో ఒక గొప్ప విషయం కనిపిస్తుంది.

అవకాశం లేనప్పుడు అవకాశం కోసం ఎదురు చూడలేదు.. ఉన్న చిన్న అవకాశాన్నే ఉపయోగించుకున్నాడు.

అందుకే తర్వాత కాలంలో ఆయన కేవలం ఇంజనీర్ కాకుండా ఒక ఆలోచనాపరుడిగా ఎదిగారు.

---

బెంగళూరులో చదువు.. ఆ తర్వాత ఇంజనీరింగ్ వైపు అడుగు

విశ్వేశ్వరయ్య బెంగళూరులోని సెంట్రల్ కాలేజీలో చదివారు.

1881లో ఆయన బీఏ పూర్తి చేశారు.

చదువులో ప్రతిభ కనబరిచిన ఆయనకు ఇంజనీరింగ్ చదివే అవకాశం లభించింది. మైసూరు ప్రభుత్వ సహాయంతో పూణేలోని అప్పటి కాలేజ్ ఆఫ్ సైన్స్‌లో సివిల్ ఇంజనీరింగ్ చదివారు.

1883లో ఇంజనీరింగ్ పరీక్షల్లో అత్యుత్తమ ప్రతిభ కనబరిచారు. ఆ సమయంలో ఆయన సాధించిన ఫలితం ఆయనకు భవిష్యత్తులో ప్రభుత్వ ఇంజనీరింగ్ సేవలో ప్రవేశించడానికి మార్గం చూపింది.

అక్కడితో ఆయన ప్రయాణం ఆగలేదు.

అసలు ఆయన ప్రతిభ ప్రపంచానికి కనిపించడం అప్పుడే మొదలైంది.

బ్రిటిష్ ప్రభుత్వంలో భారతీయ ఇంజనీర్‌గా సంచలనం

1884లో బాంబే ప్రెసిడెన్సీ పబ్లిక్ వర్క్స్ డిపార్ట్‌మెంట్‌లో అసిస్టెంట్ ఇంజనీర్‌గా ఆయన ఉద్యోగ జీవితాన్ని ప్రారంభించారు.

అప్పటి భారతదేశంలో ఉన్నతస్థాయి ఇంజనీరింగ్ వ్యవస్థలో భారతీయులు ముందుకు రావడం అంత సులభమైన విషయం కాదు.

కానీ విశ్వేశ్వరయ్య తన ప్రతిభతో ప్రత్యేక గుర్తింపు తెచ్చుకున్నారు.

నీటి సరఫరా..

కాలువలు..

సాగునీరు..

డ్రైనేజీ..

వరద నియంత్రణ..

నీటి నిల్వ..

ఇలాంటి సమస్యలను ఆయన కేవలం సాధారణ ఇంజనీరింగ్ సమస్యలుగా చూడలేదు.

ప్రజల జీవితాలతో వాటికి ఉన్న సంబంధాన్ని అర్థం చేసుకున్నారు.

---

సుక్కూర్‌లో చేసిన పని.. పేరు దేశమంతా వినిపించింది

సింధ్ ప్రాంతంలోని సుక్కూర్ పట్టణానికి నీటి సరఫరా పెద్ద సమస్యగా ఉండేది.

ఇండస్ నదిలోని నీరు మురికిగా ఉండటం వల్ల తాగునీటిని ప్రజలకు అందించడం సులభం కాదు.

అక్కడ విశ్వేశ్వరయ్య ఒక వినూత్న పద్ధతిని రూపొందించారు.

నదీ పడకలో కలెక్టర్ వెల్ విధానాన్ని ఉపయోగించి నీటిని సేకరించి, ప్రత్యేక మార్గం ద్వారా పంపింగ్ స్టేషన్‌కు తీసుకెళ్లే విధానాన్ని రూపొందించారు.

ఆ కాలానికి ఇది ఎంతో వినూత్నమైన ఆలోచన.

ఈ పని ఆయన ఇంజనీరింగ్ ప్రతిభను మరింతగా వెలుగులోకి తీసుకువచ్చింది.

---

నీటిని ఆపే గేట్లలో విప్లవం

విశ్వేశ్వరయ్య పేరు ప్రపంచ ఇంజనీరింగ్ చరిత్రలో ప్రత్యేకంగా నిలిచిపోవడానికి ప్రధాన కారణాల్లో ఒకటి ఆటోమేటిక్ వాటర్ ఫ్లడ్‌గేట్స్.

నీటి నిల్వలను సమర్థంగా నియంత్రించడానికి ఆయన ప్రత్యేకమైన ఆటోమేటిక్ స్లూయిస్ గేట్ల వ్యవస్థను అభివృద్ధి చేసి పేటెంట్ పొందారు.

1903లో పూణే సమీపంలోని ఖడక్‌వాస్లా రిజర్వాయర్‌లో ఈ గేట్లను ఉపయోగించారు.

నీటి మట్టం పెరిగినప్పుడు నియంత్రణ సాధ్యమయ్యేలా రూపొందించిన ఈ వ్యవస్థ ఆ కాలంలో గొప్ప సాంకేతిక ఆవిష్కరణగా నిలిచింది.

తర్వాత ఈ విధానం ఇతర ప్రాజెక్టుల్లో కూడా ఉపయోగించబడింది.

అంటే..

ఒక భారతీయ ఇంజనీర్ ఆలోచన బ్రిటిష్ కాలంలోనే పెద్ద నీటి ప్రాజెక్టుల సాంకేతికతలో చోటు సంపాదించింది.

హైదరాబాద్‌ను వరదల నుంచి కాపాడేందుకు వచ్చిన పిలుపు

1908లో హైదరాబాద్ నగరాన్ని మూసీ నది వరదలు తీవ్రంగా ప్రభావితం చేశాయి.

వరదల వల్ల నగరంలో భారీ నష్టం జరిగింది.

ఆ తర్వాత వరద నియంత్రణకు శాశ్వత పరిష్కారం అవసరమైంది.

ఈ సమయంలో విశ్వేశ్వరయ్యను హైదరాబాద్‌కు ప్రత్యేక ఇంజనీరింగ్ సలహాదారుగా పిలిచారు.

ఆయన నగర వరద నియంత్రణకు సంబంధించిన ప్రణాళికలపై పనిచేశారు.

వరదనీటిని నియంత్రించడం, నీటి నిల్వ వ్యవస్థలను మెరుగుపరచడం వంటి అంశాలపై ఆయన సూచనలు ఇచ్చారు.

ఈ పని ఆయనకు దేశవ్యాప్తంగా మరింత గుర్తింపు తెచ్చింది.

హైదరాబాద్‌లో ఆయన చేసిన సేవలు భారతదేశంలో పట్టణ వరద నియంత్రణ చరిత్రలో ముఖ్యమైన అధ్యాయంగా గుర్తించబడుతున్నాయి.

---

విశాఖపట్నం పోర్టుకు కూడా సేవ

విశ్వేశ్వరయ్య సేవలు కేవలం ఒక్క ప్రాంతానికే పరిమితం కాలేదు.

విశాఖపట్నం పోర్టును సముద్రపు అలల వల్ల కలిగే నష్టాల నుంచి రక్షించేందుకు కూడా ఆయన ఇంజనీరింగ్ సూచనలు, ప్రణాళికలతో పనిచేశారు.

నీరు ఎక్కడ నుంచి వస్తుంది?

ఎక్కడ నిలుస్తుంది?

ఎలా ప్రవహిస్తుంది?

ఎలా నియంత్రించాలి?

అనే ప్రశ్నలకు శాస్త్రీయ సమాధానాలు వెతికే విధానం ఆయనది.

అందుకే ఆయనను కేవలం డ్యామ్‌ల ఇంజనీర్‌గా మాత్రమే చూడటం సరైనది కాదు.

ఆయన నీటి నిర్వహణ, సాగునీరు, వరద నియంత్రణ, పట్టణ మౌలిక వసతులు, పారిశ్రామిక అభివృద్ధి వంటి అనేక రంగాల్లో పనిచేశారు.

---

కృష్ణరాజసాగర డ్యామ్.. ఆయన పేరును చరిత్రలో నిలిపిన నిర్మాణం

మైసూరు ప్రాంతానికి వచ్చిన తర్వాత విశ్వేశ్వరయ్య చేపట్టిన అత్యంత ప్రాముఖ్యమైన పనుల్లో కృష్ణరాజసాగర డ్యామ్ (KRS) ఒకటి.

కావేరి నది నీటిని నిల్వ చేసి సాగునీటికి, నీటి సరఫరాకు ఉపయోగపడేలా ఈ ప్రాజెక్టు అభివృద్ధి చేయడంలో ఆయన కీలక పాత్ర పోషించారు.

ఈ ప్రాజెక్టు మైసూరు ప్రాంత వ్యవసాయ రూపురేఖలను మార్చడంలో ముఖ్యమైన పాత్ర పోషించింది.

ఈ రోజు కూడా కృష్ణరాజసాగర పేరు చెప్పగానే విశ్వేశ్వరయ్య పేరు గుర్తుకు రావడానికి ఇదొక ప్రధాన కారణం.

---

ఇంజనీర్ నుంచి మైసూరు దివాన్ వరకు

1909లో బ్రిటిష్ ప్రభుత్వ సేవ నుంచి వైదొలిగిన తర్వాత విశ్వేశ్వరయ్య మైసూరు రాష్ట్రానికి చీఫ్ ఇంజనీర్‌గా పనిచేశారు.

తర్వాత 1912 నుంచి 1918 వరకు మైసూరు దివాన్‌గా బాధ్యతలు నిర్వహించారు.

ఇక్కడ ఆయన పాత్ర ఇంజనీరింగ్ పరిధిని దాటి రాష్ట్ర అభివృద్ధి వరకు విస్తరించింది.

ఆయనకు ఒక స్పష్టమైన ఆలోచన ఉండేది.

ఒక దేశం అభివృద్ధి చెందాలంటే కేవలం వ్యవసాయం మాత్రమే కాదు.. విద్య, పరిశ్రమలు, సాంకేతికత, నీటి వనరులు, బ్యాంకింగ్, వృత్తి విద్య అన్నీ అభివృద్ధి చెందాలి.

అందుకే మైసూరు దివాన్‌గా ఉన్న సమయంలో అనేక అభివృద్ధి కార్యక్రమాలకు ప్రోత్సాహం ఇచ్చారు.

---

పరిశ్రమలు రావాలి.. దేశం ముందుకు వెళ్లాలి

మైసూరు రాష్ట్రంలో ఆయన కాలంలో అనేక పారిశ్రామిక సంస్థలు, విద్యా సంస్థలు ఏర్పడటానికి మార్గం ఏర్పడింది.

మైసూరు సబ్బు ఫ్యాక్టరీ, భద్రావతి ఐరన్ అండ్ స్టీల్ పరిశ్రమ, స్టేట్ బ్యాంక్ ఆఫ్ మైసూర్, మైసూరు విశ్వవిద్యాలయం, ఇంజనీరింగ్ విద్యా అభివృద్ధి వంటి కార్యక్రమాలతో ఆయన పేరు ముడిపడి ఉంది.

ఆయన ఆలోచనల్లో పరిశ్రమలకు ప్రత్యేక స్థానం ఉండేది.

దేశం తన సొంత సాంకేతిక సామర్థ్యాన్ని పెంచుకోవాలని ఆయన కోరుకున్నారు.

తర్వాత కాలంలో ఆయన ఆలోచనలను సంక్షిప్తంగా చెప్పేందుకు ప్రసిద్ధి చెందిన మాట—

“Industrialise or Perish” — పారిశ్రామికీకరణ చేయండి లేదా వెనుకబడిపోండి.

ఆయన రచనలు కూడా దేశ ఆర్థికాభివృద్ధి, ప్రణాళికాబద్ధమైన అభివృద్ధి, పారిశ్రామికీకరణపై దృష్టి పెట్టాయి.

---

బ్రిటిష్ పాలనలోనే భారతీయ మేధస్సుకు గౌరవం

విశ్వేశ్వరయ్య ప్రతిభను బ్రిటిష్ పాలకులు కూడా గుర్తించారు.

1911లో ఆయనకు Companion of the Order of the Indian Empire (CIE) గౌరవం లభించింది.

1915లో ఆయనకు Knight Commander of the Order of the Indian Empire (KCIE) బిరుదు లభించింది.

అందుకే ఆయన పేరుకు ముందు “Sir” అనే గౌరవపదం చరిత్రలో స్థిరపడింది.

ఇది ఒక భారతీయ ఇంజనీర్ బ్రిటిష్ పాలన కాలంలోనే సాధించిన అరుదైన గుర్తింపు.

---

కానీ ఆయనకు లభించిన అత్యున్నత గౌరవం ఇంకా ముందుంది

స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తర్వాత కూడా విశ్వేశ్వరయ్య దేశ నిర్మాణం గురించి ఆలోచనలు కొనసాగించారు.

ఆయన వయసు పెరిగినా దేశ అభివృద్ధిపై ఆసక్తి తగ్గలేదు.

ఇంజనీరింగ్, విద్య, పరిశ్రమలు, ప్రణాళికాబద్ధమైన ఆర్థిక అభివృద్ధి గురించి రచనలు చేశారు.

చివరకు 1955లో భారత ప్రభుత్వం ఆయనకు దేశ అత్యున్నత పౌర పురస్కారమైన భారతరత్నను ప్రదానం చేసింది.

ఒకప్పుడు చదువు కొనసాగించడానికి డబ్బుల కోసం ఇబ్బంది పడిన బాలుడు..

ట్యూషన్లు చెప్పుకుంటూ చదువుకున్న విద్యార్థి..

తండ్రిని చిన్న వయసులోనే కోల్పోయిన యువకుడు..

అదే వ్యక్తి స్వతంత్ర భారతదేశ అత్యున్నత పౌర పురస్కారం అందుకున్నాడు.

ఇదే ఆయన జీవితంలోని గొప్ప మలుపు.

---

సెప్టెంబర్ 15 ఎందుకు ఇంజనీర్స్ డే?

విశ్వేశ్వరయ్య జన్మదినమైన సెప్టెంబర్ 15ను భారతదేశంలో ఇంజనీర్స్ డేగా జరుపుకుంటారు.

ఇది కేవలం ఒక వ్యక్తి పుట్టినరోజును గుర్తు చేసుకునే రోజు కాదు.

దేశ నిర్మాణంలో ఇంజనీర్ల పాత్రను గుర్తుచేసుకునే రోజు.

నీటిని నిల్వ చేసే డ్యామ్ నుంచి..

పట్టణాలను రక్షించే వరద నియంత్రణ వ్యవస్థల వరకు..

వ్యవసాయానికి నీరు అందించే కాలువల నుంచి..

పరిశ్రమలను అభివృద్ధి చేసే ప్రణాళికల వరకు..

ఇంజనీరింగ్ దేశ ప్రగతికి ఎంత కీలకమో విశ్వేశ్వరయ్య జీవితం చూపించింది.

మోక్షగుండం గ్రామానికి ఆయనతో ఉన్న అనుబంధం ఏంటి?

ఇక్కడే మన మార్కాపురం ప్రాంతానికి గర్వకారణమైన విషయం ఉంది.

విశ్వేశ్వరయ్య పుట్టింది కర్ణాటకలోని ముద్దెనహళ్లిలో.

కానీ ఆయన పూర్వీకుల మూలాలు మాత్రం ప్రస్తుత మార్కాపురం జిల్లా బేస్తవారిపేట మండలంలోని మోక్షగుండం గ్రామంతో ముడిపడి ఉన్నాయి.

పలు జీవితచరిత్రలు, స్థానిక చారిత్రక కథనాల ప్రకారం ఆయన పూర్వీకులు చాలా కాలం క్రితమే ఈ ప్రాంతం నుంచి మైసూరు వైపు వలస వెళ్లారు.

అందుకే ఆయన పేరులోనే “మోక్షగుండం” అనే పేరు కొనసాగింది.

అంటే..

మార్కాపురం జిల్లాలో పుట్టిన ఇంజనీర్ కాదు.. కానీ మార్కాపురం నేలతో పూర్వీకుల బంధం ఉన్న ప్రపంచప్రసిద్ధ భారతీయ ఇంజనీర్.

ఈ తేడాను గుర్తుంచుకోవడం చాలా ముఖ్యం.

---

మోక్షగుండం నుంచి ముద్దెనహళ్లి వరకు.. అక్కడి నుంచి ప్రపంచ స్థాయికి

ఒక చిన్న గ్రామం పేరు..

ఒక కుటుంబం వలస..

ఒక సాధారణ కుటుంబంలో జన్మించిన బాలుడు..

తండ్రిని చిన్న వయసులో కోల్పోవడం..

చదువు కోసం పోరాటం..

డబ్బుల కోసం ట్యూషన్లు చెప్పడం..

ఇంజనీరింగ్‌లో ప్రతిభ..

బ్రిటిష్ ప్రభుత్వంలో ఉన్నత స్థాయి బాధ్యతలు..

నీటి ప్రాజెక్టుల్లో వినూత్న ఆలోచనలు..

హైదరాబాద్ వరద నియంత్రణ..

ఖడక్‌వాస్లా ఆటోమేటిక్ గేట్లు..

కృష్ణరాజసాగర డ్యామ్..

మైసూరు పారిశ్రామిక అభివృద్ధి..

చివరికి భారతరత్న..

ఇది ఒక సాధారణ జీవిత చరిత్ర కాదు.

ఒక వ్యక్తి పట్టుదల ఎలా ఒక దేశ నిర్మాణ ఆలోచనగా మారిందో చెప్పే కథ.

అందుకే మోక్షగుండం విశ్వేశ్వరయ్య పేరు కేవలం ఇంజనీర్లకు మాత్రమే చెందినది కాదు.

ఆయన పేరు భారతదేశ మౌలిక వసతుల అభివృద్ధి చరిత్రలో ఒక ముఖ్యమైన అధ్యాయం.

చివరగా..

ఈ రోజు మనం భారీ డ్యామ్‌లు చూస్తున్నాం.

పట్టణాల్లో వరద నియంత్రణ వ్యవస్థలు చూస్తున్నాం.

నీటి సరఫరా ప్రాజెక్టులు చూస్తున్నాం.

పరిశ్రమలు చూస్తున్నాం.

ఇంజనీరింగ్ కళాశాలలు చూస్తున్నాం.

కానీ ఒకప్పుడు వీటన్నింటి గురించి ఆలోచించినప్పుడు వనరులు పరిమితంగా ఉండేవి.

ఆ సమయంలోనే భారతీయుడిగా, ఇంజనీర్‌గా, పరిపాలకుడిగా విశ్వేశ్వరయ్య తన ముద్ర వేశారు.

ఆయన జీవితాన్ని చూస్తే ఒక విషయం స్పష్టమవుతుంది.

పేదరికం ప్రతిభకు అడ్డంకి కావచ్చు.. కానీ పట్టుదల ఉన్న వ్యక్తిని శాశ్వతంగా ఆపలేదని మోక్షగుండం విశ్వేశ్వరయ్య జీవితం నిరూపించింది.

మార్కాపురం జిల్లా బేస్తవారిపేట మండలంలోని మోక్షగుండం అనే చిన్న గ్రామం నుంచి పూర్వీకుల బంధం కలిగిన ఆ కుటుంబం నుంచి వచ్చిన పేరు..

కర్ణాటకలోని ముద్దెనహళ్లిలో జన్మించిన ఒక బాలుడి రూపంలో ప్రపంచానికి పరిచయమైంది..

ఆ బాలుడు తర్వాత భారతదేశం గర్వించే ఇంజనీర్‌గా ఎదిగాడు..

బ్రిటిష్ పాలనలోనే తన మేధస్సును చాటాడు..

స్వతంత్ర భారతదేశంలో భారతరత్న అందుకున్నాడు..

అందుకే సెప్టెంబర్ 15 వచ్చిన ప్రతిసారీ దేశం ఇంజనీర్లను గుర్తు చేసుకుంటే..

ముందుగా గుర్తుకు వచ్చే పేర్లలో ఒకటి—

సర్ మోక్షగుండం విశ్వేశ్వరయ్య.

మోక్షగుండం అనే పేరు ఆయనకు కేవలం ఇంటిపేరు కాదు..

ఒక గ్రామం నుంచి దేశ చరిత్రలోకి వెళ్లిన ఒక కుటుంబ జ్ఞాపకం.